1901 – GRAND HÔTEL DE PATRAS – ΜΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Η ARS ANIMA – ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΚΟΛΦΩ προκηρύσσει τον 2ο Διαγωνισμό Συγγραφής Θεατρικών Έργων «Σπυρίδων Περεσιάδης» 2027, με τίτλο «1901 – Grand Hôtel de Patras – Μια συνάντηση». Θέμα του διαγωνισμού είναι μια επινοημένη συνάντηση του θεατρικού συγγραφέα Σπυρίδωνος Περεσιάδη (1854–1918) με τον Κ. Π. Καβάφη (1863–1933), κατά την ολιγοήμερη παραμονή του Αλεξανδρινού ποιητή στην Πάτρα το καλοκαίρι του 1901.

Το ιστορικά τεκμηριωμένο ταξίδι του Καβάφη γίνεται αφετηρία μιας μυθοπλαστικής συνάντησης, που προσφέρεται για πρωτότυπες θεατρικές αφηγήσεις και σύγχρονες σκηνικές προσεγγίσεις.

Η θεματική του διαγωνισμού επιτρέπει την αξιοποίηση διαφορετικών μορφών θεατρικής γραφής: από το συμβατικό δραματικό έργο και τον μονόλογο έως το ποιητικό θέατρο, τη μη γραμμική αφήγηση και τις πειραματικές μορφές σκηνικής σύνθεσης. Οι συμμετέχοντες είναι ελεύθεροι να επιλέξουν τη δραματουργική φόρμα που υπηρετεί τη δημιουργική τους πρόταση, υπό την προϋπόθεση ότι το υποβαλλόμενο κείμενο συνιστά πρωτότυπο θεατρικό έργο.

Ο διεθνής χαρακτήρας του διαγωνισμού υπαγορεύεται από την οικουμενική απήχηση του καβαφικού έργου και την παρουσία του ποιητή στη διεθνή λογοτεχνική και ερευνητική κοινότητα. Η πρόσκληση απευθύνεται σε θεατρικούς συγγραφείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, επιδιώκοντας να αναδείξει, μέσα από διαφορετικές πολιτισμικές οπτικές, τη δημιουργική συνάντηση δύο προσωπικοτήτων της ελληνικής γραμματείας.

Σημαντικές Ημερομηνίες

31 Μαΐου 2027: Λήξη της προθεσμίας υποβολής θεατρικών έργων.

31 Ιουλίου 2027: Ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του διαγωνισμού.

20–30 Αυγούστου 2027: Μελέτη και προετοιμασία των τριών βραβευμένων θεατρικών έργων στο «Ελληνικόν Ειδύλλιον», στα Σελιανίτικα Αχαΐας.

12 Σεπτεμβρίου 2027: Τελετή απονομής των βραβείων στο Μεσορρούγι Αχαΐας, γενέτειρα του Σπυρίδωνος Περεσιάδη.

Δεκέμβριος 2027: Σκηνικές αναγνώσεις των τριών βραβευμένων θεατρικών έργων στην Πάτρα.

Μυθιστορίες…

Τον Ιούνιο του 1901 ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης πραγματοποίησε το πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα. Ύστερα από παραμονή αρκετών εβδομάδων στην Αθήνα, κατευθύνθηκε προς την Πάτρα, προκειμένου να αναχωρήσει με το ατμόπλοιο Scilla της ναυτιλιακής εταιρείας Rubatino για την Κέρκυρα και μετά στο Μπρίντιζι και από εκεί να συνεχίσει το ταξίδι του προς την Αλεξάνδρεια. Στην Πάτρα παρέμεινε περίπου τρεις ημέρες. Συνάντησε διάφορα πρόσωπα, περιηγήθηκε στην πόλη και κατέγραψε τις εντυπώσεις του στο προσωπικό ταξιδιωτικό ημερολόγιό του. 

Και εδώ αρχίζει η μυθοπλασία…

Στο ίδιο ξενοδοχείο βρίσκεται και ο σχεδόν τυφλός θεατρικός συγγραφέας Σπυρίδων Περεσιάδης, συνοδευόμενος από την αδελφή του Ασπασία, με αφορμή νέες παραστάσεις της «Γκόλφως» στην Πάτρα. Ο Αχαιός συγγραφέας βιώνει την οδυνηρή απώλεια της όρασής του, ενώ παράλληλα γνωρίζει καλλιτεχνική αναγνώριση, καθώς το έργο του παρουσιάζεται εντός και εκτός Ελλάδας.

Ο Σπυρίδων Περεσιάδης, 47 ετών, και ο Κωνσταντίνος Καβάφης, 38 ετών, συναντιούνται στο σαλόνι του ξενοδοχείου. Πώς αντιδρούν; Γνωρίζουν ο ένας το έργο του άλλου; Τι μπορεί να συνδέει τη βουκολική Ελλάδα της «Γκόλφως» με τον κοσμοπολίτικο κόσμο του Αλεξανδρινού ποιητή; Πρόκειται για πνευματική συγγένεια ή για μια τυπική χειραψία δύο αγνώστων;

Οι διαγωνιζόμενοι καλούνται να επινοήσουν ελεύθερα τη δική τους εκδοχή αυτής της συνάντησης, αξιοποιώντας ιστορικά πρόσωπα, πραγματικά περιστατικά και μυθοπλαστικά στοιχεία. Οι περιηγήσεις στην αχαϊκή πρωτεύουσα και η εμφάνιση άλλων προσώπων μπορούν να εμπλουτίσουν τη δραματουργική ανάπτυξη.

Τα τρία έργα που θα διακριθούν προβλέπεται να παρουσιαστούν στην Πάτρα ως θεατρικά αναλόγια.

Ενδεικτικά πρόσωπα

Κ. Π. Καβάφης · Αλέξανδρος (αδελφός του) · Ηλιόπουλος (διερμηνέας της εταιρείας Thomas Cook στην Πάτρα) · Δύο Άγγλοι Ρωμαιοκαθολικοί ιερείς · Παπαϊωάννου (Πατρινός ράφτης) · Πρίγκιπας Νικόλαος · Σπυρίδων Περεσιάδης · Ασπασία Περεσιάδη (αδελφή του).

Η επιλογή ή η προσθήκη προσώπων επαφίεται στους συγγραφείς.

Από το ταξιδιωτικό ημερολόγιο του Καβάφη

«Τὸ Ξενοδοχεῖο τῶν Πατρῶν, ὅπου καταλύσαμε, εἶναι καθαρώτατο, ἄνετα ἐπιπλωμένο καὶ διαθέτει καλὴ κουζίνα. Στὶς 9 π.μ. βγήκαμε γιὰ ἕναν γῦρο μὲ τὸν Ἀλέξανδρο. Εἴδαμε τὴν Πλατεῖα Γεωργίου […] Ἡ συνοικία ποὺ τὴν λένε Ψηλᾶ Ἁλώνια εἶναι καθαρὴ καὶ συμπαθητικὴ κ’ ἔχει γραφικὴ θέα…»

Πηγές:

Αρχείο Καβάφη / Ίδρυμα Ωνάση (cavafy.onassis.org).

Κ. Π. Καβάφης, Το πρώτο μου ταξίδι στην Ελλάδα (13 Ιουνίου – 5 Αυγούστου 1901), μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, Εκδόσεις Πατάκη, 2024.

ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

01. Δικαίωμα συμμετοχής

Στον διαγωνισμό μπορούν να συμμετάσχουν συγγραφείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ανεξαρτήτως ηλικίας, επαγγελματικής ιδιότητας ή προηγούμενης θεατρικής εμπειρίας, με πρωτότυπο θεατρικό έργο, σύμφωνα με τους όρους της παρούσας προκήρυξης.

Η συμμετοχή είναι δωρεάν. Κάθε διαγωνιζόμενος έχει δικαίωμα υποβολής ενός μόνο έργου.

02. Γλώσσα των έργων

Στον διαγωνισμό γίνονται δεκτά θεατρικά έργα γραμμένα πρωτοτύπως στην ελληνική γλώσσα, καθώς και έργα γραμμένα σε άλλες γλώσσες, υπό την προϋπόθεση ότι υποβάλλονται μεταφρασμένα στα ελληνικά. Η μετάφραση μπορεί να πραγματοποιηθεί από τον ίδιο τον συγγραφέα ή από τρίτο πρόσωπο, με ευθύνη του συμμετέχοντος και με την εξασφάλιση των αναγκαίων δικαιωμάτων.

Η αξιολόγηση των έργων πραγματοποιείται αποκλειστικά βάσει του ελληνικού κειμένου που υποβάλλεται.

03. Θέμα και χαρακτήρας των έργων

Τα υποβαλλόμενα έργα πρέπει να έχουν ως δραματουργική αφετηρία τη φανταστική συνάντηση του Σπυρίδωνος Περεσιάδη με τον Κ. Π. Καβάφη στην Πάτρα του 1901, όπως περιγράφεται στη θεματική παρουσίαση της προκήρυξης.

Οι συγγραφείς είναι ελεύθεροι να επιλέξουν τη μορφή, το ύφος, τη δομή και το θεατρικό είδος του έργου τους, καθώς και να αξιοποιήσουν πραγματικά ή επινοημένα πρόσωπα και περιστατικά.

Δεν απαιτείται πιστή ιστορική αναπαράσταση. Προέχει η πρωτοτυπία της δραματουργικής σύλληψης και η θεατρική αξία του κειμένου.

04. Πρωτοτυπία

Τα έργα πρέπει να είναι πρωτότυπα, αδημοσίευτα και να μην έχουν παρουσιαστεί προηγουμένως σε δημόσια θεατρική παράσταση.

Δεν γίνονται δεκτές μεταφράσεις, διασκευές έργων τρίτων ή κείμενα που παραβιάζουν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Οι συμμετέχοντες φέρουν την ευθύνη για την πρωτοτυπία των υποβαλλόμενων έργων.

05. Μορφή και υποβολή

Τα έργα υποβάλλονται σε ηλεκτρονική μορφή PDF, με γραμματοσειρά Times New Roman, Arial ή Calibri, μεγέθους 12 στιγμών, και μαύρα στοιχεία.

Στο εξώφυλλο αναγράφονται αποκλειστικά ο τίτλος του έργου και το ψευδώνυμο του συγγραφέα. Δεν επιτρέπεται η αναγραφή στοιχείων που αποκαλύπτουν την πραγματική ταυτότητα του διαγωνιζομένου.

Η υποβολή πραγματοποιείται έως και την 31 Μαΐου 2027, σύμφωνα με τις οδηγίες αποστολής που θα ανακοινώσει η διοργανώτρια ARS ANIMA.

Τα έργα αποστέλλονται στην ηλεκτρονική διεύθυνση: peresiadiscavafy@gmail.com

06. Ανωνυμία και δικαιολογητικά

Η αξιολόγηση των έργων πραγματοποιείται ανώνυμα.

Κάθε συμμετοχή συνοδεύεται από χωριστό αρχείο στοιχείων, το οποίο περιλαμβάνει το ονοματεπώνυμο, το ψευδώνυμο, τον τίτλο του έργου, τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και το τηλέφωνο επικοινωνίας του συγγραφέα.

Απαιτείται επίσης η υποβολή ηλεκτρονικής υπεύθυνης δήλωσης, εκδοθείσας μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης του Δημοσίου (gov.gr), με το ακόλουθο περιεχόμενο:
«Δηλώνω υπεύθυνα ότι το θεατρικό έργο με τίτλο ……………………………………………….., το οποίο υποβάλλω στον 2ο Διαγωνισμό Συγγραφής Θεατρικών Έργων «Σπυρίδων Περεσιάδης» 2027, αποτελεί πρωτότυπη και προσωπική πνευματική δημιουργία μου, δεν έχει δημοσιευθεί ή παρουσιαστεί σε δημόσια θεατρική παράσταση και δεν παραβιάζει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας τρίτων. Δηλώνω επίσης ότι έχω λάβει γνώση και αποδέχομαι ανεπιφύλακτα όλους τους όρους της προκήρυξης».
Η υπεύθυνη δήλωση υποβάλλεται σε χωριστό αρχείο PDF, μαζί με τα προσωπικά στοιχεία του διαγωνιζομένου, και δεν διαβιβάζεται στην Κριτική Επιτροπή.

07. Κριτική Επιτροπή και αξιολόγηση

Τα έργα αξιολογούνται από Κριτική Επιτροπή αποτελούμενη από πρόσωπα με αναγνωρισμένη σχέση με τη θεατρική συγγραφή, τη δραματουργία και τη σκηνική πράξη.

Βασικά κριτήρια αξιολόγησης αποτελούν η πρωτοτυπία, η δραματουργική συγκρότηση, η ανάπτυξη των χαρακτήρων, η ποιότητα του θεατρικού λόγου και η δυνατότητα σκηνικής απόδοσης.

Η Επιτροπή αναδεικνύει τα τρία καλύτερα έργα και καταγράφει το σκεπτικό της επιλογής της.

08. Βραβεία και σκηνική παρουσίαση

Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν την 1η Σεπτεμβρίου 2027.

Η απονομή των βραβείων θα πραγματοποιηθεί στις 12 Σεπτεμβρίου 2027, στο Μεσορρούγι Αχαΐας, γενέτειρα του Σπυρίδωνος Περεσιάδη.

Τα τρία βραβευμένα έργα θα επιδιωχθεί να παρουσιαστούν στην Πάτρα, τον Δεκέμβριο του 2027, από σπουδαστές τριών Δραματικών Σχολών εγνωσμένου κύρους, στο πλαίσιο του 4ου Φεστιβάλ Γκόλφω.

09. Πνευματικά δικαιώματα

Τα πνευματικά δικαιώματα των έργων παραμένουν αποκλειστικά στους δημιουργούς τους.

Η συμμετοχή στον διαγωνισμό δεν συνεπάγεται μεταβίβαση πνευματικών ή περιουσιακών δικαιωμάτων στη διοργανώτρια.

Η δημόσια παρουσίαση, η έκδοση, η ηχογράφηση ή η οπτικοακουστική αξιοποίηση των βραβευμένων έργων προϋποθέτει ειδική συμφωνία με τους δημιουργούς τους, με σαφή καθορισμό των σχετικών όρων.

10. Αποδοχή των όρων

Η υποβολή έργου συνεπάγεται την αποδοχή των όρων της προκήρυξης.

Η διοργανώτρια διατηρεί το δικαίωμα αποκλεισμού συμμετοχής που δεν πληροί τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο
Πάτρα, καλοκαίρι του 1901
Ο εικοστός αιώνας µόλις έχει αρχίσει και η Ελλάδα τον υποδέχεται κουβαλώντας τις
αντιφάσεις, τις διαψεύσεις και τις προσδοκίες του προηγούµενου.
Η πτώχευση του 1893, η κρίση της σταφίδας, η ήττα στον ελληνοτουρκικό πόλεµο του 1897
και η επιβολή του Διεθνούς Οικονοµικού Ελέγχου το 1898 έχουν κλονίσει την οικονοµική
και πολιτική αυτοπεποίθηση του ελληνικού κράτους.
Η χώρα παραµένει κατά κύριο λόγο αγροτική και µεγάλο µέρος του πληθυσµού εξαρτάται
από τη γη, τις τοπικές κοινότητες και τις οικογενειακές δοµές. Οι κοινωνικές ανισότητες
είναι έντονες, ενώ η οικονοµική ανασφάλεια τροφοδοτεί τη µετανάστευση προς την Αµερική
και άλλους προορισµούς.
Την ίδια στιγµή, οι πόλεις αναπτύσσονται, οι κοινωνικές σχέσεις µεταβάλλονται, η
εκπαίδευση διευρύνεται και οι εφηµερίδες και τα περιοδικά πολλαπλασιάζονται. Η
λογοτεχνία και το θέατρο συµµετέχουν ενεργά στη διαµόρφωση της νεοελληνικής
πολιτισµικής ταυτότητας.
Η Ελλάδα βρίσκεται ανάµεσα στην παράδοση και τον εκσυγχρονισµό, στον αγροτικό κόσµο
και την αστική ζωή, στη δηµοτική και την καθαρεύουσα, στον εθνικό αυτοπροσδιορισµό και
στις ευρωπαϊκές πολιτισµικές επιρροές.
Το γλωσσικό ζήτηµα βρίσκεται στο επίκεντρο της δηµόσιας ζωής. Λίγους µήνες αργότερα, το
φθινόπωρο του 1901, η δηµοσίευση µετάφρασης των Ευαγγελίων στη δηµοτική από την
εφηµερίδα «Ακρόπολις» θα πυροδοτήσει τα αιµατηρά επεισόδια των «Ευαγγελικών» και θα
οδηγήσει στην παραίτηση της κυβέρνησης Θεοτόκη. Την ίδια χρονιά, το Βασιλικό Θέατρο
και η «Νέα Σκηνή» του Κωνσταντίνου Χρηστοµάνου αρχίζουν τη λειτουργία τους στην
Αθήνα.

Η Πάτρα είναι χαρακτηριστικό παράδειγµα αυτών των αντιφάσεων.
Η Πάτρα, µεγάλο εµπορικό λιµάνι και πύλη της Ελλάδας προς τη Δυτική Ευρώπη, είναι πόλη
εµπόρων, σταφιδεξαγωγέων, ναυτικών πρακτόρων και ξένων εµπορικών οίκων. Αγγλικές,
γερµανικές, αυστριακές και ιταλικές παροικίες συµβιώνουν µε µια δραστήρια τοπική αστική
τάξη, ενώ η πόλη έχει γνωρίσει σηµαντική οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη κατά τον 19ο
αιώνα, κυρίως χάρη στη σταφίδα.
Τα νεοκλασικά κτίρια, τα ξενοδοχεία, οι λέσχες, τα καφενεία και το θέατρο «Απόλλων»,
έργο του Ερνέστου Τσίλλερ, µαρτυρούν µια πόλη στραµµένη προς τον ευρωπαϊκό κόσµο.
Ωστόσο, η κρίση της σταφίδας έχει πλήξει σοβαρά την οικονοµία της Αχαΐας. Πίσω από την
αστική ευµάρεια διακρίνονται η αγροτική ανασφάλεια, οι κοινωνικές εντάσεις και η
αυξανόµενη µετανάστευση.
Στους δρόµους της Πάτρας του 1901 συνυπάρχουν οι εύποροι έµποροι, οι ταξιδιώτες, οι
εργάτες του λιµανιού, οι µικροκαλλιεργητές και οι άνθρωποι που αναζητούν εργασία ή ένα
εισιτήριο για έναν άλλο τόπο.
Η Πάτρα δεν είναι απλώς µια επαρχιακή ελληνική πόλη. Είναι ένας τόπος µετάβασης, ένα
σταυροδρόµι ανάµεσα στην ενδοχώρα και τη θάλασσα, ανάµεσα στην Ελλάδα και τον
κόσµο.
Σε αυτή την πόλη, σε αυτή τη χρονική στιγµή, τοποθετούµε δύο ανθρώπους των γραµµάτων.

Ο Σπυρίδων Περεσιάδης και η «Γκόλφω»
Ο πρώτος είναι ο Σπυρίδων Περεσιάδης, γεννηµένος το 1854 στο Μεσορρούγι της
Αιγιάλειας, δηµιουργός της «Γκόλφως», ενός θεατρικού έργου που έχει ήδη γνωρίσει
αξιοσηµείωτη επιτυχία.
Η «Γκόλφω» γράφεται και παρουσιάζεται για πρώτη φορά από ερασιτέχνες στην Ακράτα το
1893. Στις 10 Αυγούστου 1894 ανεβαίνει επαγγελµατικά στην Αθήνα, στο θέατρο «Παράδεισος», από τον θίασο «Πρόοδος» του Δηµητρίου Κοτοπούλη.
Το βουκολικό δράµα, µε σκηνικό τον Χελµό και κεντρικούς άξονες τον έρωτα, την προδοσία,
την κοινωνική ανισότητα και τη σύγκρουση του ατοµικού αισθήµατος µε τις οικογενειακές
και κοινωνικές επιταγές, βρίσκει ανταπόκριση σε ένα ευρύ κοινό.
Η επιτυχία του έργου δεν περιορίζεται στην Αθήνα. Τον Ιανουάριο του 1895 παίζεται στην
Πάτρα και, µέσω των περιοδευόντων θιάσων, ταξιδεύει στη Σµύρνη, την Κωνσταντινούπολη
και την Οδησσό, αρχίζοντας να κατακτά τη θέση του στη συλλογική θεατρική µνήµη του
ελληνισµού.
Ο Περεσιάδης έχει ήδη γευθεί κάτι που πολλοί συγγραφείς επιδιώκουν χωρίς να το
κατακτήσουν: την άµεση επικοινωνία του έργου τους µε το κοινό. Η γραφή του αντλεί από
τη γλώσσα, τα ήθη, τις αντιλήψεις και τα αισθήµατα της ελληνικής υπαίθρου και τα
µετατρέπει σε σκηνική πράξη.
Το 1901 ο Περεσιάδης δεν ζει πια στην Ακράτα. Από το 1897 έχει εγκατασταθεί µόνιµα στην
Αθήνα, όπου θα πεθάνει το 1918, και συνεχίζει να «γράφει»: έχουν ήδη προηγηθεί «Η
σκλάβα» (1894), «Η Εσµέ» (1896) και «Η Μόρφω» (1898).
Υπάρχει, ωστόσο, µια ιδιαιτερότητα στην προσωπικότητά του: ο συγγραφέας είναι τυφλός.
Σύµφωνα µε τις βιογραφικές πηγές, ένα παιδικό ατύχηµα του στέρησε το φως του ενός
µατιού, ενώ ένα δεύτερο, επάνω στη σκηνή µιας ερασιτεχνικής παράστασης στην Ακράτα,
τραυµάτισε σοβαρά το άλλο. Τα έργα του τα υπαγορεύει σε συγγενείς και φίλους.
Σύµφωνα µε προφορικές µαρτυρίες κατοίκων της Ακράτας και µελών της οικογένειάς του, ο
Περεσιάδης ήταν άνθρωπος ιδιαίτερα προσεγµένος στην εµφάνισή του, φιλάρεσκος και
κοµψός.
Η πληροφορία αυτή, πέρα από τη βιογραφική της γοητεία, αποκτά δραµατουργικό
ενδιαφέρον. Ένας άνθρωπος που έχει στερηθεί τη φυσική όραση επιµένει να συµµετέχει στον
ορατό κόσµο, να φροντίζει την εικόνα του και να δηµιουργεί, µέσα από τη θεατρική γραφή,
εικόνες για τους άλλους.

Ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης και το πρώτο ταξίδι του στην Ελλάδα
Ο δεύτερος είναι ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης, τριάντα οκτώ ετών, από την Αλεξάνδρεια της
Αιγύπτου.
Ο Καβάφης του 1901 δεν είναι ακόµη ο ποιητής της παγκόσµιας αναγνώρισης. Είναι ένας
δηµιουργός που εργάζεται συστηµατικά στη διαµόρφωση της προσωπικής του ποιητικής
φωνής και έχει ήδη αρχίσει να αποµακρύνεται από τις συµβατικότερες µορφές έκφρασης.
Ποιήµατα όπως «Η πόλις», γραµµένο το 1894, θα περιµένουν χρόνια για να δηµοσιευθούν.
Ζει και εργάζεται στην Αλεξάνδρεια, σε ένα πολυεθνικό και πολύγλωσσο περιβάλλον, όπου η
ελληνική παρουσία συνυπάρχει µε την αραβική, τη γαλλική, την αγγλική και άλλες
πολιτισµικές παραδόσεις.
Η σχέση του µε τον ελληνισµό είναι διαφορετική από εκείνη του Περεσιάδη. Δεν είναι η
σχέση του κατοίκου της ελληνικής επαρχίας µε τον τόπο και τις παραδόσεις του, αλλά εκείνη
ενός Έλληνα της Διασποράς, ο οποίος βιώνει την ελληνική ταυτότητα µέσα από την ιστορική
µνήµη, τη γλώσσα, τις πολλαπλές πολιτισµικές αναφορές και την απόσταση από το εθνικό
κέντρο.
Το καλοκαίρι του 1901 ο Καβάφης πραγµατοποιεί το πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα,
συνοδευόµενος από τον αδελφό του Αλέξανδρο.
Από τις 13 Ιουνίου έως τις 5 Αυγούστου κρατά ταξιδιωτικό ηµερολόγιο στα αγγλικά, όπου
καταγράφει περιστατικά της καθηµερινότητας, συναντήσεις, διαδροµές και εντυπώσεις από
την Ελλάδα της εποχής. Ο ίδιος δηλώνει ότι πρόκειται για ηµερολόγιο συµβάντων και όχι
εντυπώσεων ή ιδεών, προσθέτοντας ότι µπορεί να συµβεί και το αντίθετο.
Το ηµερολόγιο, που σώζεται χειρόγραφο στο Αρχείο Καβάφη του Ιδρύµατος Ωνάση, κυκλοφόρησε το 2024 από τις Εκδόσεις Πατάκη µε τον τίτλο «Το πρώτο µου ταξίδι στην Ελλάδα
(13 Ιουνίου – 5 Αυγούστου 1901)», σε µετάφραση του Χάρη Βλαβιανού.
Αποτελεί πολύτιµο ιστορικό και λογοτεχνικό τεκµήριο, καθώς µας επιτρέπει να
παρακολουθήσουµε τον Καβάφη όχι µέσα από τη µεταγενέστερη φήµη του, αλλά ως
ταξιδιώτη, παρατηρητή και άνθρωπο της εποχής του.
Κατά την παραµονή του στην Αθήνα συναντά ανθρώπους των γραµµάτων και των τεχνών,
ανάµεσά τους τον Κίµωνα Μιχαηλίδη, εκδότη του περιοδικού «Παναθήναια», τον ποιητή
Ιωάννη Πολέµη, τον ζωγράφο Γεώργιο Ροϊλό και τον Γρηγόριο Ξενόπουλο. Ο Ξενόπουλος
θα συµβάλει αργότερα καθοριστικά στη γνωριµία του ελληνικού αναγνωστικού κοινού µε
την ποίηση του Καβάφη, µε το άρθρο «Ένας ποιητής», που δηµοσιεύεται στα «Παναθήναια»
το 1903.
Ο Καβάφης δεν είναι, εξάλλου, ξένος προς το θέατρο: στο ηµερολόγιό του εµφανίζονται
αθηναϊκά θέατρα, όπως ο «Τσόχας», όπου το καλοκαίρι του 1895 είχε παιχτεί η «Γκόλφω».
Στα τέλη Ιουλίου φθάνει στην Πάτρα, τελευταίο µεγάλο σταθµό της περιοδείας του.
Παρατηρεί την πόλη, περιδιαβαίνει τους δρόµους της και σχεδιάζει, στην καταγραφή της
31ης Ιουλίου, ένα πρόχειρο σχεδιάγραµµα του κέντρου της, µε τα ονόµατα των οδών στα
ελληνικά.
Από την Πάτρα συνεχίζει µε πλοίο προς την Κέρκυρα και το Μπρίντιζι και από εκεί
επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια.
Ας υποθέσουµε, λοιπόν, ότι οι δύο άνδρες συναντιούνται στο σαλόνι ενός πατρινού
ξενοδοχείου. Ο Περεσιάδης, ο ήδη επιτυχηµένος θεατρικός συγγραφέας µε τις ρίζες του στην
αχαϊκή ύπαιθρο, και ο Καβάφης, ο ακόµη σχετικά άγνωστος ποιητής της κοσµοπολίτικης
Αλεξάνδρειας. Η συνάντησή τους αποτελεί συνειδητή θεατρική επινόηση, κατά ποιητική
αδεία.
Το σκηνικό της είναι, ωστόσο, πραγµατικό: ένα ιστορικό ξενοδοχείο της Πάτρας, το κτίριο
του οποίου σώζεται µέχρι σήµερα. Η υλική παρουσία του κτιρίου προσφέρει στη µυθοπλασία
ένα απτό σηµείο αναφοράς: ένας χώρος που έχει διασχίσει τον χρόνο καλείται να
φιλοξενήσει µια συνοµιλία που δεν πραγµατοποιήθηκε. Το ξενοδοχείο είναι, εξάλλου, ο
τόπος των περαστικών, και ο Καβάφης το γνωρίζει καλά: το χειρόγραφο του ηµερολογίου
του είναι γραµµένο σε φύλλα, ανάµεσα στα οποία και επιστολόχαρτα ξενοδοχείων της
Αθήνας, του Φαλήρου και της Πάτρας.

Τι θα µπορούσαν να πουν ο ένας στον άλλον;
Θα µιλούσαν για την τέχνη τους; Για το θέατρο και την ποίηση; Για τη δηµοτική και την
καθαρεύουσα, λίγο πριν από τα «Ευαγγελικά»; Για τη σχέση της λογοτεχνίας µε το κοινό;
Για τη φήµη, την επιτυχία και την αφάνεια;
Θα αναγνώριζε ο Περεσιάδης στον συνοµιλητή του έναν ποιητή µε ασυνήθιστη αίσθηση της
ιστορίας και του χρόνου;
Θα µπορούσε ο Καβάφης να διακρίνει, πίσω από τη βουκολική επιφάνεια της «Γκόλφως»,
τις βαθύτερες κοινωνικές και ανθρώπινες συγκρούσεις του έργου;
Θα συζητούσαν για την Ελλάδα που ο ένας γνωρίζει εκ των έσω και ο άλλος επισκέπτεται
για πρώτη φορά;
Για την Αλεξάνδρεια, την ελληνική Διασπορά και την έννοια της πατρίδας;
Για την Ευρώπη, τις κοινωνικές µεταβολές και το µέλλον του ελληνισµού;
Και τι θα συνέβαινε εάν η συνοµιλία τους στρεφόταν σε πιο προσωπικά ζητήµατα;
Τον έρωτα, την επιθυµία, τη µοναξιά, τη σωµατική φθορά, τη µνήµη, τον θάνατο;
Ή µήπως θα απέφευγαν όλα αυτά, καταφεύγοντας σε µια φαινοµενικά ασήµαντη κουβέντα,
όπου τα ουσιώδη θα παρέµεναν ανείπωτα;

Δύο κόσµοι, δύο λογοτεχνικές διαδροµές
Στο πρόσωπο του Περεσιάδη και του Καβάφη µπορούν να συναντηθούν δύο διαφορετικές
εµπειρίες του ελληνισµού: ο κόσµος της ελληνικής υπαίθρου, που διατρέχει το έργο του
πρώτου, και ο κοσµοπολίτικος κόσµος της Διασποράς, από τον οποίο προέρχεται ο δεύτερος.
Όχι ως αντιπαράθεση ενός δήθεν καθυστερηµένου κόσµου µε έναν προοδευµένο, αλλά ως
συνάντηση δύο διαφορετικών πολιτισµικών βιωµάτων, µε τις δικές τους ευαισθησίες,
αντιφάσεις και δηµιουργικές δυνατότητες.
Ο Περεσιάδης αντλεί το υλικό του από την ελληνική ύπαιθρο, τις κοινωνικές συµβάσεις, τις
λαϊκές παραδόσεις και τις ανθρώπινες σχέσεις ενός σχετικά κλειστού κοινωνικού
περιβάλλοντος. Στα έργα του συνυπάρχουν το ειδύλλιο και το πατριωτικό δράµα, µε θέµατα
από τους αγώνες του υπόδουλου ελληνισµού.
Ο Καβάφης κινείται σε ένα πολυπολιτισµικό περιβάλλον, όπου η ιστορία, η γλώσσα και η
προσωπική µνήµη διασταυρώνονται µε την εµπειρία της Διασποράς.
Και οι δύο, ωστόσο, αναζητούν τρόπους να εκφράσουν την ανθρώπινη εµπειρία µέσα από τη
λογοτεχνία.
Η Πάτρα αποτελεί τον ενδιάµεσο χώρο αυτής της υποθετικής συνάντησης. Ανήκει στην
ελληνική επικράτεια, αλλά ως λιµάνι διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας µε τη
Μεσόγειο και την Ευρώπη. Δεν είναι ο τόπος του ενός ούτε του άλλου: ο Περεσιάδης ζει
στην Αθήνα, ο Καβάφης στην Αλεξάνδρεια, και η Πάτρα είναι το σηµείο όπου οι δρόµοι τους
θα µπορούσαν να διασταυρωθούν.
Δεν είναι απλώς το σκηνικό της συνάντησης. Μπορεί να γίνει ένας τρίτος δραµατουργικός
παράγοντας, ένας τόπος µετάβασης, αναχώρησης και επιστροφής.

Η όραση και το αθέατο
Υπάρχει και ένα ακόµη παράδοξο, ίσως το γονιµότερο θεατρικά.
Ο ένας δεν βλέπει. Ο άλλος παρατηρεί.
Ο Περεσιάδης, στερηµένος από τη φυσική όραση, υπαγορεύει θεατρικούς χαρακτήρες,
σκηνές και ανθρώπινες σχέσεις που αποκτούν ορατή υπόσταση µπροστά στους θεατές.
Ο Καβάφης, µε την οξύτητα του παρατηρητή που καταγράφει στο ηµερολόγιό του ώρες και
δρόµους, αναζητά πίσω από τα εξωτερικά γεγονότα την ιστορική και ψυχολογική τους
σηµασία.
Ποιος από τους δύο βλέπει βαθύτερα;
Τι σηµαίνει όραση και τι αντίληψη;
Ποια είναι η σχέση ανάµεσα στο ορατό και το αθέατο, στην πραγµατικότητα και την
αναπαράστασή της;
Η τύφλωση του Περεσιάδη δεν προτείνεται ως σύµβολο αδυναµίας, αλλά ως αφετηρία
διερεύνησης διαφορετικών τρόπων πρόσληψης του κόσµου. Αντίστοιχα, η παρατηρητικότητα
του Καβάφη δεν εγγυάται ότι µπορεί να κατανοήσει όσα συµβαίνουν γύρω του ή µέσα του.
Μια θεατρική συνάντηση µπορεί να αναδείξει τις συγγένειες εκεί όπου αρχικά διακρίνονται
µόνο διαφορές, αλλά και τις αντιθέσεις εκεί όπου θεωρούµε ότι υπάρχει κοινό έδαφος.

Η δραµατουργική πρόκληση
Με τον 2ο Διαγωνισµό Συγγραφής Θεατρικού Έργου «Σπυρίδων Περεσιάδης» 2027, το
Φεστιβάλ Γκόλφω προσκαλεί τους θεατρικούς συγγραφείς να αξιοποιήσουν αυτή την
επινοηµένη ιστορική συγκυρία ως αφετηρία δηµιουργικής ελευθερίας.
Δεν ζητείται η αναπαράσταση ενός πραγµατικού ιστορικού επεισοδίου ούτε η συγγραφή µιας
σκηνικής βιογραφίας των δύο δηµιουργών.
Ζητείται η επινόηση µιας θεατρικής κατάστασης, στην οποία οι δύο προσωπικότητες θα
αποκτήσουν δραµατική υπόσταση, θα συνοµιλήσουν, θα συγκρουστούν, θα αποκαλύψουν ή
θα αποκρύψουν πλευρές του εαυτού τους.
Οι συµµετέχοντες µπορούν να κινηθούν ανάµεσα στον ιστορικό ρεαλισµό και την ποιητική
γραφή, στο ψυχολογικό δράµα και την κωµωδία, στη φιλοσοφική αντιπαράθεση και το
θέατρο του παραλόγου.
Μπορούν να αξιοποιήσουν βιογραφικά στοιχεία, πραγµατικά γεγονότα, λογοτεχνικές
αναφορές ή ακόµη και συνειδητούς αναχρονισµούς, εφόσον υπηρετούν τη δραµατουργική
τους πρόταση.
Η θεατρική επινόηση δεν περιορίζεται στην κατασκευή ενός πιθανού διαλόγου.
Περιλαµβάνει την ανάπτυξη χαρακτήρων, τη διαµόρφωση σχέσεων, την παραγωγή
συγκρούσεων, την αξιοποίηση της σιωπής, της παύσης, της χειρονοµίας και της σκηνικής
δράσης.
Το ζητούµενο δεν είναι να µαντέψουµε τι θα έλεγαν πραγµατικά ο Περεσιάδης και ο
Καβάφης, αλλά να ανακαλύψουµε τι µπορούν να πουν σήµερα, µέσα από το θέατρο, δύο
άνθρωποι που έζησαν στην ίδια εποχή και εκπροσώπησαν διαφορετικές εκφράσεις της
ελληνικής δηµιουργίας.
Γιατί το θέατρο δεν περιορίζεται στην αναπαράσταση όσων συνέβησαν. Μπορεί να δώσει
φωνή και µορφή σε όσα δεν συνέβησαν ποτέ, αλλά θα µπορούσαν να είχαν συµβεί.
Μια συνάντηση που η Ιστορία δεν κατέγραψε. Μια συνοµιλία που το θέατρο καλείται να
επινοήσει.

Ενδεικτικές πηγές
Για όσους επιθυµούν να εµβαθύνουν στα πρόσωπα και στην εποχή, ενδεικτικά αναφέρονται:
Κ. Π. Καβάφης, «Το πρώτο µου ταξίδι στην Ελλάδα (13 Ιουνίου – 5 Αυγούστου 1901)», µετάφραση Χάρης Βλαβιανός, Εκδόσεις Πατάκη, 2024.
Το χειρόγραφο του ηµερολογίου του Καβάφη, στο ψηφιακό Αρχείο Καβάφη του Ιδρύµατος
Ωνάση (cavafy.onassis.org).
Σπυρίδων Περεσιάδης, «Η Γκόλφω», Εκδόσεις Ηδύφωνο, 2024.
Συµπληρωµατική βιβλιογραφία για την Ελλάδα, την Αθήνα και την Πάτρα γύρω στο
1901
Ιστορία και κοινωνία
Κωνσταντίνα Αρώνη-Τσίχλη, Το σταφιδικό ζήτηµα και οι κοινωνικοί αγώνες: Πελοπόννησος
1893–1905, Παπαζήσης, Αθήνα, 1999.
Θανάσης Γιοχάλας – Ζωή Βαΐου, Η Αθήνα τον 19ο αιώνα: Εικόνες µιας οδοιπορίας µέσω
του Τύπου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα, 2021.
Πάτρα και Αχαΐα
Αλέκος Μαρασλής, Πάτρα 1900, Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα, 2003.
Φωτογραφίες, επιστολικά δελτάρια και δηµοσιεύµατα της εποχής.
Χ. Α. Μούλιας, Το λιµάνι της σταφίδας: Πάτρα 1828–1900. Εµπόριο – Βιοµηχανία –
Τράπεζες – Ασφάλειες, Πάτρα, 2000.
Νίκος Α. Μπακουνάκης, Πάτρα 1828–1860: Μια ελληνική πρωτεύουσα στον 19ο αιώνα,
Καστανιώτης, Αθήνα, 1995. Για το ιστορικό υπόβαθρο της εµπορικής πόλης.
Ξενοφών Παπαευθυµίου – Παναγιώτης Φωτίου (επιµ.), Η Πάτρα στις αρχές του 20ού αιώνα
µέσα από γυάλινες φωτογραφικές πλάκες, Τυπόραµα / Το Δόντι, 2002.
Θέατρο και λογοτεχνικό περιβάλλον
Χρυσόθεµις Σταµατοπούλου-Βασιλάκου, Ελληνική βιβλιογραφία θεατρικών έργων,
διαλόγων και µονολόγων 1900–1940, 2 τόµοι, Ίδρυµα Κώστα και Ελένης Ουράνη, Αθήνα,
2020.
Θόδωρος Χατζηπανταζής, Διάγραµµα ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου. Για την εξέλιξη
της θεατρικής ζωής και των ειδών.

Ψηφιακά αρχεία και πρωτογενείς πηγές
Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Εφηµερίδων και Περιοδικού Τύπου:
αναζήτηση φύλλων του 1901, αγγελιών, θεατρικών αναγγελιών και δηµόσιων συζητήσεων
(µέσω gov.gr).
Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη: ιστορικός Τύπος, ενδεικτικά η
εφηµερίδα Ακρόπολις του 1901 (digitallib.parliament.gr).
Δηµοτική Βιβλιοθήκη Πατρών: τοπική συλλογή πατρινών εφηµερίδων, περιοδικών και
εκδόσεων του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.
Οι παραπάνω τίτλοι και συλλογές προσφέρονται ως αφετηρίες ιστορικής και
δραµατουργικής έρευνας, όχι ως περιοριστικό πλαίσιο της µυθοπλασίας.