Αν κοιτάξεις από κάποια απόσταση και στο σύνολό της τη δραματουργία της Σοφιάννας Θεοφάνους, έχεις την αίσθηση ότι αντί για σελίδες και λέξεις, βλέπεις μπροστά σου ένα mood board με πολλές και διαφορετικές εικόνες, που η καθεμιά τους υποβάλλει μία ξεχωριστή διάθεση, προκαλεί ένα καινούριο συναίσθημα και αφηγείται μία εντελώς νέα ρεαλιστική ή παραμυθένια ιστορία. Κι επειδή πολλά από τα έργα της είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τη μουσική, καθώς είναι λιμπρέτα για όπερες, το mood board της δραματουργίας της εκτός από εικόνες περιλαμβάνει ήχους, ατμόσφαιρες, τονικότητες και συγχορδίες που αποτελούν τα σημεία εκκίνησης για ονειρικά ταξίδια στον χώρο και στον χρόνο. Αυτό το mood board, που συσχετίζει ιδέες, εμπνεύσεις, χρώματα και ιστορίες, είναι το απελευθερωτικό εκείνο μέσο που θα σε βοηθήσει να εισέλθεις στον κόσμο που δημιουργεί η συγγραφέας με τα θεατρικά της κείμενα, ο οποίος είναι πολυδιάστατος και γεμάτος εκπλήξεις, ενώ σ’ αυτόν προστίθενται νέοι τόποι της πραγματικότητας και της φαντασίας με την ανάγνωση ή την παρακολούθηση κάθε καινούριου έργου της.

Η προσέγγιση του συγγραφικού έργου της Σοφιάννας Θεοφάνους μέσα από το πρίσμα ενός mood board επιτρέπει τον εντοπισμό των κυριότερων στοιχείων της δραματουργίας της, που φαίνονται να αλλάζουν μορφή από το ένα θεατρικό της κείμενο στο άλλο. Η μνήμη και η ταυτότητα είναι δύο έννοιες με ιδιαίτερα κομβική σημασία στα έργα της, αλλά οι συνειρμικές εικόνες που γεννιούνται στο μυαλό σου αν διαβάσεις Το Πικρό Νερό είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες που ξεπηδούν μέσα από το Blunted, κι ας είναι παρόμοια η γενεσιουργός ιδέα που βρίσκεται στο βάθος και των δύο έργων. Πόσο διαφορετικά χρώματα ξεχύνονται μέσα από τις λέξεις και βάφουν αλλιώς τα Χριστούγεννα στο Παιδί των Χριστουγέννων και αλλιώς στο Καλά Χριστούγεννα αγαπητέ μου Τσάρλι, δύο έργα που έχουν ως κοινό τόπο αναφοράς τη μεγάλη γιορτή, αλλά στο πρώτο η γιορτή είναι ζωγραφισμένη με το πινέλο του παραμυθιού, ενώ στο δεύτερο αποτυπώνεται πάνω στον καμβά της πραγματικότητας. Και η μοναξιά, το συναίσθημα και η κατάσταση, είναι ένα αγαπημένο αφηγηματικό θέμα που επανέρχεται συχνά στα έργα της συγγραφέα, αλλά φωτίζεται με εντελώς διαφορετικές ποιότητες, για παράδειγμα, στο VAGABONDAGES και στο Ο Τονίνο εξαφανίζεται.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που πρέπει να αναφερθεί για τη δραματουργία της Θεοφάνους είναι ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται τη σοβαρότητα και το χιούμορ, έτσι ώστε να αγγίζει σκληρά ή επώδυνα θέματα, όπως οι οικογενειακές σχέσεις ή το τραύμα, με τρυφερότητα, με ευθυκρισία, αλλά και με σαρκασμό ή σκληρότητα, ενίοτε. Το χιούμορ ή το κωμικό στοιχείο στα έργα της δεν λειτουργεί ως μέσο αποσυμπίεσης, αλλά βοηθάει τον αναγνώστη ή τον θεατή να εμβαθύνει σε μία κατάσταση χωρίς να προσπαθεί να την εξαιρεί από το αντιληπτικό του πεδίο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έργο Δόκτωρ Ντο ή αλλιώς μια τρίχα στη σούπα, όπου η κλιματική αλλαγή, η ερημοποίηση και η σωτηρία της ανθρωπότητας συζητιούνται σε ένα πλαίσιο φαντασίας σχεδόν υπερρεαλιστικό, που επιτρέπει τον πολιτικό και φιλοσοφικό σχολιασμό μέσα από καταστάσεις, οι οποίες προκαλούν το χαμόγελο ως πρώτη αντίδραση.

Όπως το όριο μεταξύ δραματικού και κωμικού είναι συχνά αδιόρατο στα έργα της συγγραφέα, έτσι παραμένει ακαθόριστη η ηλικία του κοινού στο οποίο απευθύνονται τα κείμενά της. Αποτελεί ένα μεγάλο πλεονέκτημα το γεγονός ότι, παρόλο που σε πολλές περιπτώσεις για λόγους εύκολης κατηγοριοποίησης και πρακτικότητας χαρακτηρίζονται από την ίδια ως έργα «για παιδιά» ή «για εφήβους», τα έργα της Σοφιάννας Θεοφάνους, δεν αφορούν ένα συγκεκριμένο ηλικιακό κοινό, ενώ σε κάθε περίπτωση τα παιδιά και οι έφηβοι αντιμετωπίζονται από τη συγγραφέα ως θεατές ισότιμοι με τους ενήλικες. Ο χαρακτηρισμός κάποιων κειμένων ως «παραμύθια» δεν μειώνει καθόλου την απήχησή τους και η δυνατότητα της επικοινωνίας τους με ένα ευρύ κοινό επιβεβαιώνεται στην πράξη, αφού και οι ενήλικες μπορούν να τα απολαύσουν διαβάζοντάς τα ή παρακολουθώντας τα από σκηνής, ενώ έννοιες όπως η συμπερίληψη, η διαφορετικότητα και η διαχείριση των συναισθημάτων αναδύονται μέσα από τα έργα «για παιδιά» χωρίς ηθικολογίες ή διδακτισμό.

Πάντως, το προσωπικό χαρακτηριστικό της συγγραφέα που επισκιάζει όλα τα υπόλοιπα και διαμορφώνει με μοναδικό τρόπο τις δημιουργίες της είναι η φαντασία. Είτε γράφει μία ιστορία που εκτυλίσσεται σε συνθήκες της καθημερινής πραγματικότητας είτε ασχολείται με τη μαγεμένη πραγματικότητα ενός παραμυθιού, η Σοφιάννα Θεοφάνους εκπλήσσει ευχάριστα κάθε αναγνώστη και κάθε θεατή των έργων της με τα ευρήματα που αποκαλύπτονται σελίδα με τη σελίδα και σκηνή με τη σκηνή. Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η συγγραφέας συνδυάζει άψογα την πραγματικότητα με τις εξωπραγματικές συνθήκες, όπως χαρακτηριστικά συμβαίνει στο έργο Ο Τονίνο εξαφανίζεται, στο οποίο οι ρεαλιστικοί χαρακτήρες συνδιαλέγονται με αλληγορικές μορφές και με προσωποποιήσεις εννοιών, οι οποίες εκτός από το να μιλάνε, τραγουδούν κιόλας!

Οι δυνατότητες της δημιουργικής φαντασίας της Θεοφάνους αναδεικνύονται με εξαιρετικό τρόπο στις διασκευές που έχει γράψει. Είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο της δραματουργίας της το γεγονός ότι αγαπάει να φωτίζει με το δικό της τρόπο ιστορίες, μύθους, θρύλους και παραμύθια που υπάρχουν ήδη καταγεγραμμένα στη συλλογική μνήμη. Ο Πρίγκιπας Ιβάν και το Πουλί της Φωτιάς, μια διασκευή από ένα ρωσικό παραμύθι, και Η Βασίλισσα του Χιονιού, μία διασκευή από ένα παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, αποτελούν δύο πολύ ιδιαίτερες περιπτώσεις θεατρικών μεταγραφών, γιατί καθένα από τα παραπάνω παραμύθια έχει μετατραπεί σε λιμπρέτο για όπερα, μια διαδικασία που απαιτεί πέρα από φαντασία, γνώση των κανόνων δημιουργίας ενός διαφορετικού είδους τέχνης και ευαισθησία στους περιορισμούς και τις ελευθερίες της μουσικής. Η έντονη επιθυμία για επεξεργασία κειμενικού ή λαογραφικού υλικού με στόχο τη διαμόρφωσή του σε θεατρικό κείμενο οδηγεί την έμπνευση της Θεοφάνους στο να στήνει σκηνές που παρουσιάζουν μαγικούς ή ονειρικούς κόσμους, οι οποίοι ακόμη και αν εμφανίζονται με την πεζή εξωτερική μορφή μιας φάρμας, όπως στο έργο Μέριλιν, ή με τη μορφή ενός οικοτροφείου, όπως στη Σάρα Κρου, ή με τη μορφή ενός αρχοντικού, όπως στο Μαγκάνι, κρύβουν και αποκαλύπτουν ανεξήγητες και όμορφες γωνιές, γοητευτικούς τόπους και συναρπαστικές ουτοπίες που προσελκύουν αυτοστιγμεί την προσοχή και το ενδιαφέρον του αναγνώστη και του θεατή. Και όταν ένας μόνο τόπος δεν είναι αρκετός για να χωρέσει τη φαντασία της συγγραφέα, η Θεοφάνους ξεσηκώνει τον αναγνώστη και τον θεατή της στις Γιορτές του Παπαγκένο, ένα παραμύθι εμπνευσμένο από τον Μαγικό Αυλό, για να τον παρασύρει ώστε να περιηγηθεί στην Ευρώπη και να αποφασίσει ποιο είναι το καλύτερο δώρο για τα Χριστούγεννα, μια περίοδος που, όπως φάνηκε και παραπάνω, είναι σημαντική για τις χρονικές σημάνσεις των αφηγήσεών της.

Ένα τελευταίο ερώτημα που θα πρέπει να τεθεί για τη δραματουργία της Σοφιάννας Θεοφάνους είναι το εξής: πόσο εύκολο είναι να παρασταθούν στη σκηνή οι ιστορίες και οι κόσμοι που δημιουργεί στα έργα της; Η απάντηση ενός σκηνοθέτη και ανθρώπου της θεατρικής πράξης, όπως είναι ο συντάκτης του παρόντος κειμένου, είναι απλή: η ίδια η συγγραφέας διευκολύνει τη διαδικασία με τις σκηνικές της οδηγίες, οι οποίες είναι τόσο περιγραφικές και τόσο καθοδηγητικές όσο χρειάζεται για να ερεθίσουν τη φαντασία του σκηνοθέτη και των υπόλοιπων συντελεστών μίας παράστασης, χωρίς να εγκλωβίζουν και να εμποδίζουν τη δική τους έμπνευση, έτσι ώστε το κείμενο να ξεκλειδώνει από μόνο του τη σκηνική του παράσταση. Η εικονοποιητική ικανότητα της Θεοφάνους σε συνδυασμό με τη μουσικότητα και τον ρυθμό των κειμένων της αποτελούν τα στοιχεία εκείνα που επιτρέπουν την απόλαυση των έργων της είτε αυτά διαβάζονται κατά μόνας από έναν αναγνώστη είτε δουλεύονται από μία θεατρική ομάδα για να ανεβούν σε μία θεατρική σκηνή. Επιπλέον, η θεματολογία των έργων, που, όπως παρουσιάστηκε παραπάνω, χαρακτηρίζεται από κοινωνική ευαισθησία και υπαρξιακή αναζήτηση, αλλά και η γλώσσα τους, που είναι σύγχρονη, ρέουσα και με χιούμορ, κάνουν τα έργα της Σοφιάννας Θεοφάνους ιδιαίτερα προσιτά στο κοινό και γι’ αυτό το λόγο επιθυμητά για παραγωγή. Η θεατρική πραγματικότητα της τελευταίας δεκαετίας, τουλάχιστον, επιβεβαιώνει απόλυτα τους παραπάνω ισχυρισμούς μια και τα έργα της ανεβαίνουν ξανά και ξανά στην Αθήνα και την υπόλοιπη Ελλάδα σε παραστάσεις που τιμούν τη συγγραφέα και κάνουν τα στοιχεία της δραματουργίας της να ξεχωρίζουν. Κάθε νέα παράσταση προσθέτει μία νέα εικόνα, έναν νέο ήχο και μια νέα απόχρωση στο mood board της δραματουργίας της Θεοφάνους πλουτίζοντας σταδιακά το χτίσιμο του καλλιτεχνικού οράματός της.