Τι συμβαίνει με το ελληνικό έργο; Μερικές σκέψεις,

  •  Ειρήνη Μουντράκη, Θεατρολόγος – Κριτικός Θεάτρου

 

Μερικές σκέψεις με αφορμή τη «Βραδιά για το σύγχρονο ελληνικό έργο» από τις εκδόσεις Σοκόλη. 

Οι εκδόσεις Σοκόλη από το 2005 ξεκίνησαν μια προσπάθεια ενίσχυσης της σύγχρονης δραματουργίας με την καλαίσθητη σειρά τους για το θέατρο. Ένα εγχείρημα που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται και στον ενθουσιασμό του θεατρολόγου και σκηνοθέτη Χρήστου Καρχαδάκη, που δυστυχώς έφυγε πολύ νωρίς από κοντά μας. Σήμερα η σειρά αυτή αριθμεί 80 τίτλους, 65 από τους οποίους είναι σύγχρονα ελληνικά θεατρικά έργα.

Οι εκδόσεις Σοκόλη, με πρωτεργάτη την Αθηνά Σοκόλη, τη θεατρική περίοδο 2014-2015 εξέδωσαν τα έργα πέντε συγγραφέων με αφορμή και τις παραστάσεις τους στη σκηνή. Το Συγχώρεσέ με των Αντώνη και Κωνσταντίνου Κούφαλη στο Εθνικό Θέατρο. Τις Άγριες Νότες της Νίνας Ράπη και τις Πόρτες της Χρύσας Σπηλιώτη στο Φεστιβάλ Διαρκείας Ελληνικού Έργου που διοργάνωσε με επιτυχία η συγγραφέας Λεία Βιτάλη στο θέατρο Αγγέλων Βήμα. Την Αληθινή σου ιστορία; επίσης της Σπηλιώτη στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και την Δεσποινίς Δυστυχία του Τσιμάρα Τζανάτου στα περίφημα Αναλόγια της Σίσσυς Παπαθανασίου που το 2014 φιλοξενήθηκαν στο Θέατρο Τέχνης Κ.Κουν. Πέντε σημαντικοί συγγραφείς που μετέχουν και στο Greek Play Project.

Το GPP άλλωστε είναι το αποτέλεσμα της πίστης μας ότι το σύγχρονο ελληνικό έργο πρέπει να έχει φωνή και πρέπει αυτή η φωνή να υψωθεί για να ακουστεί. Θα μπορούσε πολύ εύλογα κανείς να αναρωτηθεί: Ο μεγάλος αριθμός παραστάσεων ελληνικού έργου δεν δηλώνει μία άνθηση; Δεν ακούγεται η φωνή του σύγχρονου ελληνικού έργου; Η απάντηση είναι πως δυστυχώς όχι, δεν ακούγεται αρκετά. Ούτε φυσικά η ποσότητα από μόνη της είναι αρκετή.

Την προηγούμενη δεκαετία υπήρξε πράγματι μία μεγάλη έκρηξη όπου νέες δυνάμεις άρχισαν να δοκιμάζονται στη γραφή. Αυτή η έκρηξη σε συνδυασμό με το ρεύμα του devised theatre έδωσε φωνή σε πολλούς νέους καλλιτέχνες που έψαχναν να βρουν το δρόμο τους δημιουργώντας όμως ταυτόχρονα και ένα δημιουργικό αλαλούμ όπου οι καλές και οι λιγότερο καλές φωνές μπερδεύονταν. Υπήρξε η Κατσαρίδα του Κωνσταντίνου Γάκη και του Βασίλη Μαυρογεωργίου ως άριστο δείγμα αυτής της φρέσκιας γραφής και του φαντασιακού οίστρου αλλά υπήρξαν και πολλά κατσαριδάκια που κατέκλυσαν το ελληνικό θέατρο. Φυσικά, κάποιοι κατάφεραν να κάνουν ένα βήμα παραπάνω, να δημιουργήσουν τους δικούς τους κανόνες και να βρουν το δικό τους στυλ. Όμως αυτό δεν είναι αρκετό. Γιατί για να υπάρξει ουσιαστική άνθηση πρέπει να υπάρξει και συστηματική καλλιέργεια.

Δυστυχώς ένα από τα μελανότερα σημεία στη δική μας πραγματικότητα είναι η έλλειψη δομών παιδείας, ιδιαίτερα στο θέατρο. Δεν υπάρχει μέριμνα, οργανωμένες σπουδές και δοκιμές. Για να είναι κανείς συγγραφέας δεν αρκεί να έχει κάποιες καλές ιδέες, ή μια ποιητική διάθεση και ένα χαρτί ή έναν υπολογιστή μπροστά του. Ο αυτοδιδακτισμός και ο αυτοσχεδιασμός έχουν νόημα και δημιουργικό ενδιαφέρον μέχρι ένα σημείο. Στη συνέχεια η γραφή είναι μια καλλιτεχνική και επίπονη διαδικασία που απαιτεί και πολύ δουλειά, και εξάσκηση και διαρκή ενημέρωση.

Η οικονομική και θεσμική κρίση έκανε την κατάσταση ακόμα πιο δύσκολη αφού έκλεισαν περισσότερες πόρτες. Λιγοστά τα θέατρα που θα τολμήσουν να ανεβάσουν ένα πρωτοεμφανιζόμενο ελληνικό έργο, πολύ περισσότερο εάν ο συγγραφέας είναι και νέος. Ούτως ή άλλως το να ανεβάζεις ένα έργο που δοκιμάζεται για πρώτη φορά στη σκηνή είναι ένα μεγάλο ρίσκο. Σε μια χώρα μάλιστα που δεν έχει ξεφύγει ακόμη από την αγάπη της για το εισαγόμενο και που τα οικονομικά είναι περιορισμένα το ρίσκο πολλαπλασιάζεται. Είναι αλλιώς να έρχεται ένα έργο με τον αέρα του Λονδίνου ή της Νέας Υόρκης και αλλιώς με το γνώριμο ελληνικό αεράκι. Ακόμη και οι τολμηροί παραγωγοί αναγκάζονται να θέτουν περιορισμούς όπως για παράδειγμα στον αριθμό των προσώπων επί σκηνής για να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν, βάζοντας όμως αναπόφευκτα και χαλινό στη δημιουργική διαδικασία του συγγραφέα.

Ένα άλλο ζήτημα είναι η εξωστρέφεια του ελληνικού έργου καθώς ένα από τα βασικά εμπόδια που πρέπει να ξεπεράσουμε είναι η γλωσσική απομόνωση. Και δεν είναι η γλώσσα το αντικειμενικό πρόβλημα αλλά και πάλι η έλλειψη οργανωμένης πολιτικής για την προώθησή και προβολή της σύγχρονης δραματουργίας, η ανυπαρξία συντονισμένων ενεργειών και πρωτοβουλιών αλλά και η παντελής έλλειψη προγραμμάτων για μεταφράσεις. Η όποια πρόσβαση στη σύγχρονη ελληνική δραματουργία στηρίζεται αποκλειστικά στην ιδιωτική πρωτοβουλία και στις προσωπικές ενέργειες των συγγραφέων.

Σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζω ότι ό,τι ελληνικό γράφεται είναι καλό. Θέλω να πω όμως με σιγουριά ότι δεν είναι υποδεέστερο από πολλά έργα του εξωτερικού που έχουν μια καλύτερη τύχη στις ελληνικές σκηνές πρώτον γιατί δεν είναι ελληνικά και δεν είμαστε τόσο αυστηροί μαζί τους και δεύτερον γιατί υπάρχουν άνθρωποι και θεσμοί που ασχολούνται συστηματικά με την προώθησή τους.

Μια προσπάθεια χαρτογράφησης της σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας αποκαλύπτει ένα πολύ ενδιαφέρον τοπίο που αναδεικνύει διαφορετικές και ποικίλες τάσεις, γραφές συμβατικές και αντισυμβατικές, νέες δοκιμές, ρεαλιστικά κείμενα, αφαιρετικές και ποιητικές απόπειρες, με λίγα λόγια ένα θέατρο ζωντανό και σε άμεσο διάλογο με την εποχή του, το παρελθόν του και τις προσδοκίες του για το μέλλον. Το αποτέλεσμα είναι ένα ετερόκλητο γοητευτικό τοπίο, ένας λόγος που αρθρώνεται δυναμικά και μια γραφή που πολύ συχνά ξεπερνά το τοπικό για να αγγίξει – όπως κάθε σημαντική τέχνη – το καθολικό.

Το μήνυμα για το ελληνικό έργο είναι και πρέπει να είναι αισιόδοξο. Το ελληνικό έργο είναι εδώ, είναι καλό και αξίζει της προσοχής και της φροντίδας μας.

Πιστεύω πολύ πως για να καταφέρουμε να δυναμώσουμε τη φωνή μας είναι απαραίτητο να αρχίσουμε να συνεργαζόμαστε. Να βρούμε τρόπους να ενώσουμε τις φωνές μας, να αυξήσουμε την επιρροή και να συντονίσουμε τις δράσεις μας, χωρίς να περιμένουμε τον από μηχανής θεό. Πιστεύω μάλιστα ότι αυτή η περίοδος της κρίσης, που τα βλέμματα του κόσμου είναι στραμμένα πάνω μας, είναι μια καλή ευκαιρία να αποτινάξουμε από πάνω μας τον μανδύα της γκρίνιας και της μιζέριας και να μιλήσουμε τη γλώσσα του πολιτισμού.

___________________________________________________________

Ο κορμός του κειμένου αυτού αποτέλεσε την ομιλία της Ε.Μ. στην εκδήλωση των εκδόσεων Σοκόλη στις 28/5/2015 στο Polis Art Café στην Στοά του Βιβλίου.

Προλόγισαν ο συγγραφέας Βασίλης Κατσικονούρης και η θεατρολόγος Ειρήνη Μουντράκη.
Για τα βιβλία μίλησαν η Κωνσταντίνα Ζηροπούλου (Φιλόλογος-Δρ. Θεατρολογίας και Διδάσκουσα στο ΕΑΠ), ο Γιώργος Σαμπατακάκης (Επίκουρος Καθηγητής Θεατρολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών), η Κατερίνα Θεοδωράτου (θεατρολόγος-μεταφράστρια) και η Σίσσυ Παπαθανασίου (ιστορικός θεάτρου). Συμμετείχαν, αλφαβητικά, οι ηθοποιοί: Ευγενία Αποστόλου, Σπύρος Βάρελης, Γεράσιμος Γεννατάς, Μύρια Δημητροπούλου, Μικαέλα Ζούστη, Μάνος Καρατζογιάννης, Χρύσα Καψούλη, Αθηνα Μαξίμου, Αργύρης Ξάφης, Θεοδώρα Παπαϊωάννου, Γιάννης Παπλωματάς, Αυγουστίνος Ρεμούνδος, Αντώνης Τακτικός, Τσιμάρας Τζανάτος και Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη. Στο τσέλο, η Ιρίνα Δημάκη.

Το GPP στήριξε την εκδήλωση αυτή ως χορηγός επικοινωνίας.