Το Greek Play Project αποχαιρετά τον Μηνά Χατζησάββα

  •  Δημοσιεύτηκε στις: 01/12/2015

Ο Μηνάς Χατζησάββας υπήρξε άνθρωπος σπάνιας ποιότητας στη ζωή και στη τέχνη του.  Απόλυτα αφοσιωμένος στην ουσία και όχι στο σελοφάν της τέχνης. Με  σεμνότητα και αυθεντικότητα, με ταλέντο πληθωρικό και πολύπλευρο πορεύθηκε στην Τέχνη μέσα από τους πιο σημαντικούς ρόλους του παγκόσμιου ρεπερτορίου κατακτώντας μία θέση στο στερέωμα των πραγματικών καλλιτεχνών και όχι των εφήμερων αστέρων. «Δίνω τον εαυτό μου τόσα χρόνια και δεν τον έχω δώσει πουθενά αλλού γιατί το θέατρο θέλει ψυχούλα», μας έλεγε μερικά χρόνια νωρίτερα. 

Έφυγε τη Δευτέρα το βράδυ αφήνοντας πίσω του ένα μεγάλο κενό, σε ηλικία μόλις εξήντα επτά ετών. Η πολιτική του κηδεία θα γίνει την Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου στις 12.00 από το Α' Νεκροταφείο Αθηνών.

 

Το θέατρο θέλει ψυχούλα (Συνέντευξη στο περιοδικό Highlights, 2004)

Όταν ένας ηθοποιός έχει ερμηνεύσει τόσο σημαντικούς ρόλους πως επιλέγει τον επόμενο;

Τώρα πια για μένα λειτουργεί όχι τόσο ο ρόλος όσο οι συνθήκες. Η συνεύρεση με τους άλλους συντελεστές και το αν η άποψη είναι σύγχρονη, μοντέρνα. Αυτά είναι κάποια εχέγγυα ώστε να αμβλυνθεί αυτό που θα λέγαμε μεγάλος ρόλος.

 

Έχετε καταναλώσει κομμάτια του εαυτού σας σε λάθος ρόλους;

Καταλήγω πάντα να αγαπώ τους ρόλους μου. Περισσότερο έχω το αίσθημα του χαμένου χρόνου. Δεν μ’ αρέσουν οι μεταφυσικοί ρόλοι. Για παράδειγμα όταν έκανα τον Όμπερον στο Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας δεν αισθανόμουνα να συμπλέει ο εαυτός μου με το ρόλο.

 

Δεν είναι μια πρόκληση για τον ηθοποιό να καλείται να ερμηνεύσει κάτι πέρα από το ρεαλιστικό;

Είμαι πολύ ρεαλιστής. Δεν είμαι μεταφυσικός καθόλου. Δεν πιστεύω στην αθανασία, δεν πιστεύω στην άλλη ζωή. Πιστεύω πως είναι ο θάνατος και τέλειωσε. Λένε πώς είναι ο θάνατος; Τίποτα δεν θα ‘ναι ο θάνατος. Δεν ξέρουμε πως είναι ο θάνατος. Λοιπόν άρα, αυτό το πράγμα δεν το μπορώ, δεν το δέχομαι. Οι ρόλοι που δεν πιάνονται από ανθρώπινα στοιχεία, από πράγματα που παραπέμπουνε σε ανθρώπινες καταστάσεις δεν μ’ αρέσουν. Είναι σχήματα. Δεν έχω όμως να μετρηθώ με τίποτα. Στη Ζάλη των ζώων πριν την σφαγή μία από τις καλύτερες παραστάσεις του Χουβαρδά και ένα καταπληκτικό έργο του Δημητριάδη, ως ηθοποιός έφτασα στο απόλυτο μηδέν του ναρκισσισμού μου επί σκηνής. Στη μη υποκριτική.

 

Υπάρχει μια προσωπική διαδικασία προσέγγισης του ρόλου;

Με τα χρόνια έχει διαμορφωθεί κάπως. Διαβάζω τον ρόλο και σταδιακά αποστηθίζοντάς τον βρίσκω στοιχεία του ανατρέχοντας στα μύχια της ψυχής μου. Το έργο του εκάστοτε συγγραφέα είναι το σκονάκι. Υπάρχουν τα λόγια που πρέπει να πω και εκεί βάζω τα δικά μου συναισθήματα, τις δικές μου καταστάσεις. Έτσι φτάνω στον ρόλο. Δεν μπαίνω στο πετσί του ρόλου, αυτό το βρίσκω αστείο. Βγάζω από το πετσί μου δικά μου πράγματα και τα βάζω. 

 

Μέσα από τους ρόλους έχετε ανακαλύψει πράγματα για τον εαυτό σας που σας έχουν εντυπωσιάσει, ξαφνιάσει ή τρομάξει;

Πολλές φορές. Ανακαλύπτω πτυχές του εαυτού μου που δε μπορούσα να φανταστώ. Αυτό είναι η γοητεία και το ζητούμενο είναι να είμαι διαφορετικός κάθε φορά.

 

Έχετε ρόλους απωθημένο;

Θα ήθελα να κάνω τον Οιδίποδα Τύραννο. Γενικά όμως δεν έχω απωθημένα. Δεν έχω έπαρση αλλά το ρεπερτόριο του Μιχαηλίδη ήταν κλασικό και πάντα έκανα κάποιον σημαντικό ρόλο. Δεν αισθάνομαι στέρηση σε σχέση με τους ρόλους.

 

Έχετε σκεφτεί να διδάξετε ή να σκηνοθετήσετε;

Πρέπει να αφιερωθείς για να διδάξεις σε νέα πλάσματα και όχι να το κάνεις ανάμεσα σε άλλα. Και για αυτό  πιστεύω πως δεν είναι αποδοτικές όλες αυτές οι σχολές που υπάρχουν. Βέβαια όποιο παιδί ενδιαφέρεται πραγματικά για το θέατρο θα επιβιώσει. Αυτό γινόταν πάντα. Κάποιοι θα βγούνε, θα κολυμπήσουνε και θα γίνουν και πρωταθλητές.

Όσο για τη σκηνοθεσία, έχω μάθει να λειτουργώ και να είμαι μία ψηφίδα σε όλο αυτό το παζλ, τη σύνθεση μιας παράστασης. Δεν μπορώ να ασχοληθώ με το σύνολο.

 

Η εμπειρία σας όμως δεν σας κάνει σκηνοθέτη του εαυτού σας;

Μόνο στο να επιλέγω και ελέγχω τα εκφραστικά μου μέσα, την κίνηση μου. Επιλέγω αυτά που θα δει ο σκηνοθέτης και θα επιλέξει.

 

Η παρουσία του σκηνοθέτη σας καταπιέζει;

Αισθάνομαι σύμπνοια με τον σκηνοθέτη. Νιώθω ότι οι σκηνοθέτες μου έχουν εμπιστοσύνη και με αφουγκράζονται. Όταν πάλι αισθανθούν ότι εγώ δυσανασχετώ ασχολούνται με το πρόβλημα μου γιατί τότε δεν είμαι καλός και έτσι υπάρχει λύση. Δεν έχω αισθανθεί ποτέ πιεσμένος.

 

Σας ενοχλεί η εύκολη επιτυχία μέσω της τηλεόρασης όταν έχετε ήδη καταθέσει τον εαυτό σας επί σειρά ετών στο θέατρο;

Όταν το πρωτόεζησα μου είχε φανεί άσχημο. Όμως η τηλεόραση μπαίνει στα σπίτια και έτσι σε γνωρίζει ο πολύς κόσμος. Το θέατρο είναι πολύ ακριβό χόμπι. Είναι πολύ πιο εύκολο να πατήσει το κουμπί και να σε δει. Από την άλλη η τηλεόραση ζητάει συνεχώς νέα πρόσωπα, τα συνηθίζει, τα φτύνει και μετά βγάζει άλλα. Για αυτό ο ηθοποιός πρέπει να έχει σταθερή βάση στην πορεία του στο θέατρο και αυτό να τον συντηρεί σαν όνομα, σαν εικόνα. Στην τηλεόραση μπορεί να σε ξεχάσουν από τη μια μέρα στην άλλη.

 

Δεν είναι ενοχλητικό όμως στο θέατρο να εξαργυρώνει κανείς την τηλεοπτική του επιτυχία;

Νιώθω μια αγωνία από την πλευρά των νέων να κάνουν τηλεόραση για να παίξουν στο θέατρο. Δυστυχώς έτσι είναι. Ο επιχειρηματίας σκέφτεται το όνομα που θα πάρει ακόμα και σε θιάσους που δεν χαρακτηρίζονται εμπορικοί. Η ειρωνεία είναι πως ενώ λειτουργούν έτσι δεν αφήνουν τα παιδιά να κάνουν τηλεόραση γιατί υποτίθεται ότι το θέατρο είναι πάνω από όλα. Τότε γιατί δεν τα παίρνουν χωρίς να κάνουν τηλεόραση; Δεν εκτιμώ αυτή τη λογική που ευτυχώς σε εμάς τους μεγαλύτερους δεν ίσχυε.

 

Τι χρωστάτε στο θέατρο, στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο και τον κινηματογράφο από αυτό που είστε σήμερα;

Στο θέατρο την ωριμότητα μου μάλλον, την όποια σοφία μου σε εισαγωγικά, την καρτερικότητα μου. Στο ραδιόφωνο χρωστάω την τεχνική μου ως προς τα κείμενα γιατί παλιά, πριν διώξουν τους ηθοποιούς και αναλάβουν οι δημοσιογράφοι τις εκπομπές λόγου, εγώ δεν έκανα τηλεόραση, δεν είχα λόγο. Τηλεόραση έκανα όταν μας σταματήσανε, μας διώξανε από το ραδιόφωνο, πάψανε να παίρνουνε ηθοποιούς και έβαλαν τους δημοσιογράφους. Μέχρι τότε έβγαζα χαρτζιλίκι από το ραδιόφωνο και δεν είχα λόγο να κάνω τηλεόραση παρόλο που υπήρχε. Άρχισα το ’90 να κάνω τηλεόραση ενώ όλη τη δεκαετία του ‘80 και από το ‘70 συμπλήρωνα τον θεατρικό μου μισθό από το ραδιόφωνο. Στο ραδιόφωνο χρωστάω την τεχνική μου σαν ηθοποιός κυρίως πάνω στον λόγο. Αυτά τα κατάλαβα εκ των υστέρων βέβαια. Στον κινηματογράφο χρωστάω το άνοιγμα των παρωπίδων μου. Στον κινηματογράφο το άνοιγμα των παρωπίδων μου. Το σινεμά είναι ένα άλλο είδος υποκριτικής. Όπως παίζεις Μπέκετ ή Μπρεχτ έτσι είναι και το σινεμά. Μου άνοιξε τους ορίζοντες και δεν με άφησε να γίνω κολλημένος με το θέατρο. Λειτούργησε σαν ένα μόνιτορ του εαυτού μου. Με έμαθε να τον παρατηρώ, να ελέγχω τα εκφραστικά μου μέσα. Με έκανε πιο νατουραλίστα γιατί ο ρεαλισμός είναι λίγο διογκωμένος στο θέατρο.

Με την τηλεόραση μπορώ να κάνω ακόμα καλύτερα σινεμά. Με εξοικείωσε με τον κινηματογραφικό φακό. Και επίσης αυτή είναι που μου αποδίδει κάποια χρήματα παραπάνω.

Υπάρχει κρίση στο ελληνικό θέατρο;

Δεν πιστεύω σε καμία κρίση. Υπάρχουνε καλές θεατρικές περίοδοι και άλλες χειρότερες. Από αυτόν τον πλουραλισμό κάτι θα μείνει, είναι σίγουρο. Το λάθος είναι ότι υπάρχουν πάρα πολλές σχολές. Οι άνεργοι ηθοποιοί κάνουν τους καθηγητές και βγάζουν μαθητές που μένουν και αυτοί άνεργοι. Έτσι δημιουργείται μια αλυσίδα γεγονότων όπως το να υπάρχει αφόρητη ανεργία, να μην έχει ισχύ το σωματείο, να μην υπάρχει συνδικαλισμός. Όλα λειαίνονται με αυτό το «τέχνη μπορεί να κάνει οποιοσδήποτε» και δεν υπάρχει κανείς για να σε προστατέψει. Τα χρόνια σπουδής για τον ηθοποιό πρέπει να είναι πολύ αυστηρά. Όπως του γιατρού. Να υπάρχει θεατρική ακαδημία και να γίνουν οι σπουδές τόσο δύσκολες που να σπουδάζουν μόνο αυτοί που έχουν αποφασίσει να αφιερωθούν στο θέατρο.

 

Τι συμβουλή θα δίνατε σε έναν νέο ηθοποιό;

Να μη γίνει! Σε δεύτερη φάση ότι πρέπει να το αγαπάει πάρα πολύ. Να μη σκέφτεται ούτε το όνομα του, ούτε τη δημοσιότητα, τίποτα. Μόνο το θέατρο και να ξεχάσει ότι θα έχει προσωπική ζωή. Για να κάνει κάτι ουσιαστικό.

 

Από τι πλήττεται το ελληνικό θέατρο;

Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι εν ονόματι ομαδικότητας, σοβαρού θεάτρου, μη εμπορικού θεάτρου φέρονται ανεξέλεγκτα δημιουργώντας και διαιωνίζοντας τον εγωισμό, τον ναρκισσισμό και το βεντετιλίκι στο θέατρο. Από αυτούς πλήγεται το ελληνικό θέατρο και όχι από αυτούς  που δηλώνουν ακριβώς τι κάνουν και το κάνουν φανερά χωρίς μάσκες ή προσωπεία σοβαροφάνειας.

 

Από την παράσταση των Βακχών του Λάνχοφ δεν έχετε συμμετάσχει ξανά σε παράσταση αρχαίου δράματος.

Για μένα η παράσταση αυτή ήταν σταθμός. Πρέπει το αρχαίο δράμα να αντιμετωπιστεί τελείως διαφορετικά και να μπει και σε εσωτερικούς χώρους. Αν δεν υπάρχει καινούρια άποψη, καινούρια ανάγνωση στην τραγωδία, δεν έχω κανένα λόγο να ξανακάνω μια από τα ίδια αλλά ούτε και να δω.

 

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι θα μπορούσατε να κάνετε μια διαφορετική καριέρα;

Είναι λίγο ουτοπικό με την έννοια ότι τώρα είμαι αυτό. Όταν ξεκινούσαμε προτίμησα την ομάδα ίσως γιατί ήμουν ρεαλιστής, γιατί ήταν και οι εποχές πολιτικοποιημένες. Έβλεπα ότι με ενδιέφερε περισσότερο η πνευματικότητα στο χώρο. Όχι το σελοφάν του θεάτρου, αλλά η ουσία, τα πιο βαθιά πράγματα. Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς.

Βγαίνετε δημόσια να καταγγείλετε κάτι που σας ενοχλεί;

Πρέπει να γίνει κάτι πάρα πολύ ακραίο για να το κάνω ή να ακουμπάει εμένα. Το παντός επιστητού δε με αφορά και το θεωρώ ακραίο. Για να βγαίνεις και να μιλάς πρέπει να είσαι ενήμερος για όλα όσα συμβαίνουν γιατί επηρεάζεται και ο κόσμος χωρίς λόγο. Εδώ δεν μπορώ να μιλήσω για την παράσταση που παίζω και που έχω ασχοληθεί και τόσο πολύ! Δεν είναι και ο ρόλος μου αυτός. Δεν παύω όμως να είμαι πολίτης. Δεν κατακρίνω όσους το κάνουν αλλά αν είναι τόσο έντονη η εσωτερική τους ανάγκη γιατί δεν γίνονται πολιτικοί;

Γιατί γίνατε ηθοποιός;

Ήξερα ότι με το θέατρο θα μπορούσα να κάνω πράγματα που δε μπορούσα στη ζωή μου γιατί ήμουν πολύ μαζεμένος. Στη ζωή έπρεπε να κάνω μόνο το καλό παιδί. Στο θέατρο δεν λογοκρίνομαι καθόλου. Μπορώ να κάνω και τον καλό και τον κακό. Με συγκινούσε το γεγονός ότι μπορούσα να μιλάω ανοιχτά, να κάνω πράγματα με το άλλοθι ενός ρόλου και να εκφράζομαι μέσω αυτού του πράγματος.

Τα βραβεία σημαίνουν κάτι;

Έχω βραβευτεί τέσσερις φορές στον κινηματογράφο και δύο στην τηλεόραση. Για το θέατρο δεν έχω καν προταθεί ποτέ και αυτό είναι το παράπονο μου.

 

Πιστεύετε στον διαχωρισμό των ηθοποιών σε είδη;

Οι ηθοποιοί είναι που καναλιζάρουν τα πράγματα. Όταν ασχολείσαι πάρα πολύ με κάτι σε εκδικείται το επάγγελμα. Δεν μπορείς να κάνεις επιθεώρηση για χρόνια και ξαφνικά να κάνεις κλασικό θέατρο. Όπως εγώ υπάρχουν ρόλοι που δύσκολα μπορώ να περάσω. Δεν θα κάνω τώρα επιθεώρηση με την ίδια αμεσότητα, γιατί είναι ο ίδιος σου ο εαυτός και το γκελ που έχεις να το περάσεις στον θεατή. Πρέπει να είσαι πολύ σίγουρος για τον εαυτό σου. Εγώ δεν έχω συνηθίσει να κοιτάζω τον θεατή κατάματα. Μόνο στην υπόκλιση και εκεί ντρέπομαι. Μόνο μέσω του ρόλου μπορώ να δω τον θεατή και να τον κοιτάω στα μάτια με θράσος.

 

Από τη συνέντευξη στην Ε.Μ.: «Μηνάς Χατζησάββας: Το θέατρο θέλει ψυχούλα». Highlights, Τεύχ. 9, περ. Β, Μάρτιος 2004. σσ. 116-119